.widget.ContactForm { display: none; }

Επικοινωνία

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

Τετάρτη, 15 Νοεμβρίου 2017

Όρντινες: Ένα σημαντικό Προϊστορικό κέντρο της Τριφυλίας


Ο Αρχαιολογικός χώρος[1][2]

Ο αρχαιολογικός χώρος στις Όρντινες είναι μια χαμηλή κορυφογραμμή με κατεύθυνση Β- Ν (περίπου 50μ. πάνω από το επίπεδο της θάλασσας), που διατέμνεται στα Ν από τον ποταμό του Λαγκούβαρδου. Φτάνουμε σ΄αυτόν από τον δρόμο Φιλιατρά- Γαργαλιάνοι, 3χλμ. από Γαργαλιάνους. Στο σημείο αυτό υπάρχει η γέφυρα του Λαγγούβαρδου και 200μ. προς τους Γαργαλιάνους υπάρχει η πηγή Κρυονέρι. Προχωρώντας στην νότια όχθη και 600μ. προς τα δυτικά βρίσκουμε την Ακρόπολη. Έχει εξαιρετική θέα προς την παράκτια πεδιάδα και στον κόλπο του Αγίου Ιωάννη. Η πόλη της Μαραθόπολης απέχει 4χλμ. στα Ν- ΝΔ.
Ο αρχαιολογικός χώρος έχει διαστάσεις 310μ. στον άξονα ΒΔ- ΝΑ και 200μ. στα ΝΔ- ΒΑ. και έχει έκταση περίπου 5 στρέμματα. Το κεντρικό τμήμα του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται στην κορυφή της κορυφογραμμής σε ένα χωράφι που έχει μιά μικρή κλίση προς τα Β και Α. Εδώ υπάρχουν μερικές ελιές, αμυγδαλιές και χαρουπιές. Στα Β, η κορυφογραμμή πέφτει κατακόρυφα στον ποταμό Λαγκούβαρδο, ιδιαίτερα στη ΒΑ της γωνία, όπου η άκρη του βράχου έχει καταρρεύσει σε πολλά μέρη. Προς τα Α, η κορυφογραμμή κλίνει απαλά σε ένα χωράφι παλαιών ελαιόδεντρων και υπάρχουν αρκετές προεξοχές του πετρώματος κατά μήκος της Α πλευράς της κορυφογραμμής έως 0,5μ., ορισμένες από αυτές μπορεί ενδεχομένως να έχουν σχηματισθεί από ανθρώπινο χέρι. Ένα σύγχρονο συγκρότημα κατοικιών, περ. 300μ. Ν του ποταμού, σηματοδοτεί το Ν όριο του αρχαιολογικού χώρου. Κατά μήκος της Δ άκρης της κορυφογραμμής μια πυκνή σειρά θάμνων και δέντρων (δρύς, ελιές, χαρουπιές) σηματοδοτεί μια πτώση 2μ. σε ένα άλλο οργωμένο χωράφι με παλαιές ελιές στα ΝΔ, και πρόσφατα φυτεμένες ελιές σε σειρές μαζί με παλαιότερα δέντρα στο ΒΔ. Κατά μήκος της Δ άκρης, υπάρχουν αρκετές προεξοχές του πετρώματος, αρκετές πιθανώς κομμένες ή τροποποιημένες με την προσθήκη ακανόνιστων τεμαχίων πετρωμάτων. Στο ΝΑ τμήμα της κορυφογραμμής υπάρχουν διάφορες τομές στο πέτρωμα, ευθείες κατακόρυφες όψεις που σχηματίζουν ορθή γωνία σε κάποιες περιπτώσεις. Εδώ πιθανότατα υπήρχε λατομείο εξόρυξης πετρώματος.
Προϊστορική κεραμική που χρονολογείται από την ΠΕ ώς την ΥΕΙΙΙΒ εποχή βρέθηκε σε αρκετές ποσότητες σε όλο τον αρχαιολογικό χώρο. Το υλικό της ΥΕΙΙΙ είναι πολύ λιγότερο στα ΒΔ ενώ η ΠΕ και ΜΕ κεραμική κυρίως συγκεντρώνετε στα Β, κοντά στον Λαγκούβαρδο. Η κεραμική των ιστορικών χρόνων από τον αρχαιολογικό χώρος στις Όρντινες χρονολογείται από την Αρχαϊκή μέχρι την Ύστερη Ρωμαϊκή περίοδο. Η πλειοψηφία των ευρημάτων είναι της ύστερης Ελληνιστικής μέχρι πρώιμων Ρωμαϊκής εποχής στα Β και συσχετίζεται με μιά μεγάλη συγκέντρωση κεραμίδων λακωνικού τύπου στα Β και ΒΑ του αρχαιολογικού χώρου. Η μαγνητομετρία που διεξήχθη στις Όρντινες το 1995 έδειξε μια ανωμαλία στον ΒΑ τομέα που φαίνεται να συσχετίζεται με αυτή τη διανομή κεραμίδων.


Όρντινες: Ένα σημαντικό Προϊστορικό κέντρο[3]

Η κεραμική από τον αρχαιολογικό χώρο στις Όρντινες είναι χαρακτηριστική των μικρών και μεσαίων παράκτιων τοποθεσιών της ΠΕΙΙ περιόδου στη δυτική Μεσσηνία. Η τοποθεσία της εγκατάστασης στις Όρτινες, μαζί με αυτές στον Κάναλο και το Μεϊλέρμπεη κοντά στην ακτή, ταιριάζει με την αποδεδειγμένη κατανομή των τοποθεσιών της ΠΕΙΙ στη δυτική Μεσσηνία, η οποία κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου φαίνεται να έχει πολύ ισχυρότερη παράκτια αντιπροσώπευση από ότι σε πολλά άλλα μέρη της νότιας Ελλάδας.
Η ακρόπολη στις Όρντινες συνεχίζει να κατοικείται και στην Μεσοελλαδική Περίοδο. Η κεραμική της ΠΕΙΙΙ- ΜΕΙΙ δείχνει να έχει ομοιότητες με τα αντίστοιχα κέντρα αυτής της περιόδου στο Αλώνι Δεριζιώτη (κοντά στο Παλάτι του Νέστορα) και τα Νιχώρια.
Η κατοίκηση συνεχίζεται και στην Μυκηναϊκή εποχή. Πολύ μεγαλύτερη ποσότητα υλικού θα μπορούσε να αποδοθεί στην ΥΕIIIB παρά στην ΥΕΙΙΙΑ.
Τα πιο συνηθισμένα όστρακα είναι από απλά οικιακά σκεύη, τα οποία έχουν μεγάλη ομοιότητα με υλικό από το παλάτι του Νέστορα. Χαρακτηριστικό σε αυτή την κατηγορία είναι το μαλακό πρασινωπό λευκό/ πράσινο-κίτρινο υλικό, πολύ συνηθισμένο στη Μεσσηνία αυτή την περίοδο. Η βαμμένη κεραμική αντιπροσωπεύεται με σκούρο καφέ έως μαύρο χρώμα.
Η έρευνα του PRAP στην περιοχή έδειξε ότι μετά τον Άνω Εγκλιανό, που ήταν φυσικά η μεγαλύτερη εγκατάσταση της ΥΕΙΙΙΒ περιόδου με έκταση περίπου 18 στρέμματα -συμπεριλαμβανομένων των δομών του παλατιού, ακολουθούσαν σε έκταση και σημασία η ακρόπολη στο Μπεϊλέρμπεη και τις Όρντινες. Η Όρτινες μάλιστα δείχνουν να φτάνουν στο απόγειό τους την περίοδο αυτή. Από την ΥΕΙ-ΙΙ έως την ΥΕΙΙΙ η εγκατάσταση στις Όρτινες δείχνει να διπλασιάζεται.
Η αρχαιολόγοι του PRAP θεωρούν ότι οι Όρτινες ήταν το σημαντικότερο κέντρο της παράκτιας πεδιάδας της περιοχής που ορίζεται από το βουνό Μάτι στα βόρεια μέχρι τα την σύγχρονη πόλη των Φιλιατρών. Πιθανολογούν την ταύτιση των Ορτινών με την πόλη "pe-to-no" (Hither Province) που αναφέρεται στις πινακίδες Γραμμικής Β από το ανάκτορο του Άνω Εγκλιανού.


Βιβλιογραφία:
[1]The Pylos Regional Archaeological Project Internet Edition, K01 Gargaliani Ordines
[2] Prehistoric Habitation in the Southwestern Peloponnese, 1961
[3]The Pylos Regional Archaeological Progect Part 1: Overview and the Archaeological Survey




Κορυφάσιο: Η Αρχαία Ακρόπολη Μπεϊλέρμπεη


Το Κορυφάσιο είναι χωριό στη δυτική Μεσσηνία. Απέχει 12 χιλιόμετρα από την Πύλο και 9 χιλιόμετρα από τη Χώρα και ανήκει στο Δήμο Νέστορος. Είναι κτισμένο σε ένα μικρό λόφο ύψους 70 μέτρων και περιβάλλεται από ελαιώνες. Απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα από τη θάλασσα και έχει θέα προς τον όρμο του Ναυαρίνου και το Ιόνιο Πέλαγος. Σε απόσταση τριών χιλιομέτρων βρίσκεται το Ανάκτορο του Νέστορα.


Ακρόπολη Μπεϊλέρμπεη

Το Μπεϊλέρμπεη (Beylerbey) είναι μια μεγάλη κορυφογραμμή που βρίσκεται περίπου 15μ. πάνω από το επίπεδο της παράκτιας πεδιάδας, και περίπου 700μ. Ν από τα περίχωρα του σύγχρονου χωριού Κορυφάσιο (πρώην Οσμάν Αγά)[1]. Ο αρχαιολογικός χώρος χώρος βρίσκεται στο βόρειο τμήμα των δύο λόφων που σχηματίζουν την κορυφογραμμή.
Πρώτη αναφορά σε αρχαιότητες στην θέση Μπεϊλέρμπεη έχουμε από τον Α. Σκιά το 1909[2]. Σχετικώς αναφέρει: "Κέραμοι μεταγενεστέρων χρόνων ευρίσκονται και έν θέσει τινί καλουμένη Μπεϊλέρμπεη, κειμένη επί ταπεινής λοφοσειράς ΝΔ του χωρίου Οσμάναγα παρά την εκ Πύλου εις Λιγούδισταν αμαξιτήν οδόν. Λέγεται ότι αυτόθι εύρε πολύτιμα αρχαία ο εν Οσμάναγα οικών ιατρός Γεώργιος Πουλόπουλος, έν οις και χαλκούν ξίφος. Τα αρχαία, άτινα λέγεται ότι έχει ο ιατρός ούτος, δεν ηδυνήθην να ίδω."
Σε δοκιμαστικές ανασκαφές ο Μαρινάτος[3] δεν βρήκε σχεδόν καθόλου αρχιτεκτονικά υπολείμματα και οι ανασκαφικές κοιλότητες ήταν πολύ ρηχές σε βάθος, οδηγώντας τον να συμπεράνει ότι ο χώρος ήταν μικρός και ασήμαντος.
Περιγραφή της ακροπόλεως δίνουν οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι William A. McDonald και Richard Hope Simpson[4]. Αναφέρουν ότι το πλάτωμα της ακροπόλεως καλλιεργείται εντατικά ενώ έχει διαστάσεις 200μ. στο άξονα Β- Ν και 150μ. Α- Δ. Η ακρόπολη έχει απότομες πλαγιές στα Β και Α και ομαλή πρόσβαση από τα Δ. Επί της ακρόπολης εντοπίστηκαν πολλά κεραμικά όστρακα ενώ η καλλιέργεια στις Α πλαγιές είχε αποκαλύψει τμήματα τειχών και κατασκευές που πιθανότατα ανήκαν σε σπίτια αλλά και σε τάφους. Η πηγή νερού "Βρυσούλες" βρίσκεται 50μ. στα Α. Η κεραμική που συλλέχθηκε χρονολογείται από τους Αμερικανούς αρχαιολόγους στην ΥΕΙΙ- ΙΙΙ και ανήκει σε αγγεία οικιακής χρήσεως.
Έρευνες στην ακρόπολη διενήργησε ανάμεσα στα έτη 1996- 2010 και η Αμερικάνικη αρχαιολογική αποστολή The Pylos Regional Archaeological Project[5]. Με την μέθοδο της μαγνητομετρίας το PRAP δεν μπόρεσε να εντοπίσει αρχιτεκτονικά κατάλοιπα αφού το πάχους του χώματος ήταν μόλις 0,25 έως 0,50μ. πάνω από το πέτρωμα του υπεδάφους και είχε πλήρως αναμοχλευτεί από την συνεχή καλλιέργεια.
Εντυπωσιακή είναι τα αποτελέσματα της μελέτης των ευρημάτων από το PRAP[6]. Κεραμικά ευρήματα χρονολογούνται από την ΠΕΙΙ- ΙΙΙ ακόμα περίοδο, ενώ το μεγαλύτερο μέρος χρονολογείται από την ΜΕΙΙΙ μέχρι και ΥΕΙΙ περίοδο. Είναι σαφές ότι εδώ υπήρχε ένα μεγάλο και σημαντικό προϊστορικό οικιστικό κέντρο που πρέπει να έλεγχε την πεδιάδα στα δυτικά. To PRAP θεωρεί πιθανόν στην ακρόπολη Μπεϊλέρμπεη να βρισκόταν μία σημαντική πόλη που αναφέρετε στις πινακίδες Γραμμικής Β από το "Ανάκτορο του Νέστορος":

Άμεση πρέπει να θεωρείται και η διασύνδεση της ακρόπολης με τους άλλους δύο προϊστορικούς αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής στην θέση "Πόρτες" και τον θολωτό τάφο του Οσμάν Αγά.
Διάφορα κεραμικά ευρήματα χρονολογούνται σε όλες τις ιστορικές εποχές, Αρχαϊκά, Κλασσικά, Ελληνιστικά, Ρωμαϊκά και Βυζαντινά χρόνια δείχνοντας έτσι την συνεχή κατοίκηση και χρήση της Ακρόπολης Μπεϊλέρμπεη.


Θέση "Πόρτες"

Η θέση Πόρτες[7] βρίσκεται σε πολύ χαμηλό ύψωμα που διχοτομείται από τον ασφαλτόδρομο Πύλου-Χώρας, περ. 200μ. ΝΔ από τα περίχωρα του Κορυφάσιου. Μεγάλο μέρος της περιοχής είναι φυτεμένο με ελιές και αμπέλια.
Η περιοχή εντοπίστηκε για πρώτη φορά από τον Κουρουνιώτη που την έδειξε στον Blegen. Οι McDonald και Hope Simpson περιέγραψαν την θέση λεπτομερώς[4]. Από τότε η θέση έχει αλλοιωθεί σε μεγάλο βαθμό και κινδυνεύει να καταστραφεί εντελώς. Υπάρχει εργοστάσιο πλακιδίων στο βόρειο άκρο της και οι μπουλντόζες έχουν πρόσφατα ισοπεδώσει τμήματα του χώρου, τόσο Α όσο και Δ του δρόμου ενώ αλλού έχουν γίνει επιχωματώσεις.
Οι McDonald και Hope Simpson βρήκαν πολλά όστρακα στην πλευρά Α πλευρά του δρόμου, ενώ δεν βρήκαν σχεδόν καθόλου στην Δ πλευρά. Ο ιδιοκτήτης του οικοπέδου τους πληροφόρησε ότι πολλοί πέτρινοι δόμοι είχαν αφαιρεθεί από το χώρο και ότι άλλοι παρέμειναν κάτω από την επιφάνεια της γης. (Η περιοχή σήμερα ονομάζεται "Μάρμαρα" από τους ντόπιους.)
Τα κεραμικά όστρακα που συλλέχθηκαν ήταν ΥΕ (κάποια ίσως ΜΕ) ενώ υπήρχαν και όστρακα κλασσικών και Ελληνιστικών χρόνων.
Καταγράφηκε επίσης ένας εξαιρετικά μεγάλος αριθμός εργαλείων από οψιανό και πέτρα. Πολλά από τα εργαλεία αυτά ήταν σε ημιτελή κατάσταση πράγμα που υποδηλώνει ότι ίσως ο χώρος αυτός ήταν εργαστήριο κατασκευής εργαλείων.



Θολωτός τάφος Οσμάν Αγά

Ο θολωτός τάφος του Οσμάν Αγά (θέση Χαρατσάρι) ανασκάφτηκε αρχικά από τον Κουρουνιώτη το 1926 και εκδόθηκε από τον Blegen τριάντα χρόνια αργότερα.[8] βρίσκεται σε σχετικά επίπεδους ελαιώνες περίπου 700 μ. ΝΔ από τα περίχωρα του σύγχρονου Κορυφάσιου.
Η σημασία του έγκειται στο ότι είναι ο παλαιότερος της Ηπειρωτικής Ελλάδος και συμφώνως, μάλιστα, με τον καθηγητή Κορρέ, "την εποχή, κατά την οποίαν στις πολύχρυσες Μυκήνες εχρησιμοποιούντο οι απλοί λακκοειδείς τάφοι και για βασιλικές ταφές, στην Μεσσηνία είχε εφαρμοσθεί ο τύπος του θολωτού τάφου."[9]
Ο τάφος αυτός ήταν κτισμένος με μικρούς ακατέργαστους πλακωτούς λίθους. Ο δρόμος του δεν ήταν κτιστός ή τουλάχιστον δεν κατέστη δυνατόν να διακριθεί η ύπαρξή του από τον πρώτο ανασκαφέα. Η διάμετρός του ήταν περ. 6μ. και το ύψος ήταν, περίπου, όμοιο. Η είσοδος προς ΒΑ έχει μήκος 1.50μ. περίπου, πλάτος 1.95, και ύψος 2.75μ. και καλύπτεται από τρία ανώφλια μεγάλων διαστάσεων, τα οποία είναι επίσης ακατέργαστα. Η είσοδος ανευρέθη φραγμένη, σε όλο της το άνοιγμα από μικρούς κτιστούς λίθους.
Επί τη βάσει της ανευρεθείσης κεραμεικής, η ανέγερση του τάφου χρονολογείται πριν από την πλήρη εμφάνιση της ΥΕ Ι εποχής στην Μεσσηνία, στα τέλη της ΜΕ, -1800 έως -1600, και πρέπει το ταφικό μνημείο να έμεινε σε χρήση και μετά την ΥΕ Ι, -1500 εάν κρίνομε από το επάνω τμήμα Μυκηναϊκού πιθαμφορέα, ο οποίος φαίνεται να ανήκει στην τελευταία ή σε μία από τις τελευταίες ταφές.
Η κεραμεική από τον θολωτό αυτό τάφο περιλαμβάνει δύο ομάδες: μία τοπική Μεσσηνιακή, με αγγεία ύστερης ΜΕ εμφάνισης, -2200 έως -1600, και μία Μινωική, με αγγεία γνωστότατων ΜΜ ΙΙΙ/ΥΜ ΙΑ τύπων, -1700 έως -1500. Χαρακτηριστική είναι η απουσία από το υλικό τυπικών δειγμάτων του κλασσικού κεραμεικού ρυθμού της πρώτης μυκηναϊκής φάσεως.



Βιβλιογραφία, σημειώσεις:
[1]. Ο Αγάς ήταν τίτλος αξιωματούχου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που δήλωνε άρχοντα, διοικητή. Ο Μπεηλέρμπεης (τουρκικά: Beylerbeyi) ήταν αρχικά ανώτερος στρατιωτικός βαθμός και διοικητικός τίτλος. Η λέξη είναι σύνθετη από τον πληθυντικό του «Μπέη» στη τουρκική Μπεηλέρ + Μπέης, που σημαίνει Μπέης των Μπέηδων, περίπου Αρχίμπεης ή Αρχιμπέης. Ο βαθμός αυτός στη συνέχεια αποτέλεσε τιμητική προσωνυμία που δίνονταν σε ανώτερους διοικητές επαρχιών ή άλλους αξιωματούχους, (και χωρίς διοικητική περιφέρεια) όταν πλέον η τιμητική επίσης προσωνυμία του Μπέη είχε επεκταθεί σε πολύ μεγάλο αριθμό.
[2] ΠΑΕ 1909, σελ. 292
[3] ΠΑΕ 1956
[4] Prehistoric Habitation in the Southwestern Peloponnese 1961

[5] The Pylos Regional Archaeological Project Internet Edition, I01 Koryfasio Beylerbey
[6] The Pylos Regional Archaeological Project, Part 1: Overview and the Archaeological survey.
[7] The Pylos Regional Archaeological Project Internet Edition, I03 Koryfasio Portes
[8] Βιβλιογραφία για τον Θολωτό Τάφο Οσμάν Αγά: Κουρουνιώτης ΠΑΕ 1926 σελ.140, Carl Blegan, An early Tholos Tomp in Western Messenia, Κορρές ΠΑΕ 1976, σελ. 270-71, Κορρές ΠΑΕ 1977, σελ. 230-33. Αναλυτική παρουσίαση του Θολωτού Τάφου: Κορυφάσιο Μεσσηνία: Ο αρχαιότερος Θολωτός τάφος της Ηπειρωτικής Ελλάδας
[9] Αντωνίου Μαρία: "Οι σχέσεις της ΝΔ Πελοποννήσου με την Μινωϊκή Κρήτη"




Printfriendly